/AAA zatrudnimy Clowna reż. Marcin Hycnar, fot. Robert Jaworski/

Jak się okazuje powstał zupełnym przypadkiem i zupełnym też przypadkiem pozostał po dziś dzień znany i lubiany. Zupełnym przypadkiem na swojej drodze spotkał również takich a nie innych reżyserów, w taki czy inny sposób zaczął z nimi współpracę. A potem to już chyba wszystko samo zaczęło się kręcić. W zgodzie z tym jaki charakter, temperament i zacięcie w boju mieli ci chłopcy (w tym czasie naprawdę tak było, byli jeszcze na studiach). Kiedy zabrałam się za lekturę tej książki, za wywiady jakie przeprowadzono z Montowniakami: Adamem Krawczukiem, Marcinen Perchuciem, Rafałem Rutkowskim i Maciejem Wierzbickim, za ich wspomnienia, to widziałam w tę młodzieńczą charyzmę, bunt i chęć dokonania czegoś wielkiego. Nie na darmo mówią, że młodość rządzi się swoimi prawami, bo u nich rozpanoszyła się wszędzie. To ona pchała ich do przodu… i robi to nawet do tej pory. Śmiało możemy powiedzieć, że niewiele się zmieniło, bo kiedy wychodzą na scenę mam wrażenie, że energia i chęć dokonania czegoś wielkiego wciąż w nich pozostała. Mimo, że występują w różnych kombinacjach i kompozycjach. A kto nie wierzy niech wybierze się do Teatru Polonia na spektakl Wszystkie dzieła Szekspira (w nieco skróconej wersji), którym wszystko to dodatkowo udowodnili.

Sama opowieść o Teatrze Montownia nie bywa różowa, nie raz spór wejdzie w ich szeregi, a chęć wspólnego grania osłabnie. Szczerze wyznają co czuli, jakie były ich motywacji i dlaczego woleli czasami być z boku. Z różnych perspektywy – bo przecież z perspektywy czterech różnych facetów – oglądać będziemy te zmieniające się nastroje, upadki i sukcesy. Nawet przeczytamy o tym, co reżyserzy i aktorzy, którzy współpracowali z Montownią mają o nich do powiedzenia, zajrzymy za kulisy każdego z ich spektaklu, obejrzymy całe mnóstwo zdjęć. Pod tym względem książka jest naprawdę dobrze przygotowana. Jest barwna i kolorowa. Dobrze wydana, zresztą już sama okładka wydaje się przekonywać do jej kupna. Niestety gorzej tutaj bywa z redakcją tekstu. Wiele wypowiedzi aktorów powiela się, a ich opinie na temat spektakli są po prostu kopiowane z jednego miejsca do drugiego – nie wiedzieć czemu najczęściej się to zdarza z wypowiedziami Marcina Perchucia. Pytanie też na ile sami Montowniacy chcieli coś o sobie powiedzieć, bo z niektórych wypowiedzi można wnioskować, że niewiele. Zwłaszcza jak widzi się ten ogrom zdjęć, które wypełniają książkę.

Nie powiem jednak, że książka nie przypadła mi do gustu, bo naprawdę wiele dowiedziałam się o Teatrze Montownia, chociaż zabierając się za lekturę już trochę przecież o nich wiedziałam. Więc zdecydowanie powiem, jeśli ktoś lub ten teatr i aktorów w nich występujących to na swojej półce powinien postawić egzemplarz tegoż oto dzieła. Zwłaszcza, że kiedy zabierałam się za ostatni dział tej książki, w którym poruszany jest temat przyszłości, trochę dopadła mnie nostalgia, może trochę żal, bo sami Montowniacy niewiedzą czy ta przyszłość w ogóle będzie miała swój teatralny rozkwit.

tytuł: Zmontowani, czyli sztuka na 4 aktorów

autor: Jolanta Gajda-Zadworna, Beata Zatońska

wydawnictwo: Oficyna 4eM

liczba stron: 264

/fot. Kasia Chmura-Cegiełkowska/

Ale chyba nikt nie poddał pod wątpliwość, że jeśli ma się to komuś udać to właśnie Teatrowi Montownia. Oddając przy tym cześć i chwałę autorowi. Bo oto w ciągu zaledwie godziny przez scenę przewinęły się dosłownie wszystkie dzieła Szekspira. O jednych usłyszano w piosenkach, o innych w wierszach, inne wplecione zostały w wypowiedzi, a kilka z nich znalazło swoje odbicie na scenie. A przy tym okraszono to ogromną dawką humoru i w tę zabawę wciągnięto widza. I tak przez blisko półtorej godziny słuchaliśmy wszyscy o Szekspirze, który na scenie w Teatrze Polonia ożył na nowo. Aż z podziwu wyjść nie można było jakimi zabiegami skrupulatnie dawkowano widzom dzieła wielkiego Szekspira . I jak to bywa w sztukach Teatru Montownia, chociażby w Trzech muszkieterach czy w Quo Vadis wszystko przybiera ton humorystyczny, a dobrej zabawy czy to na scenie czy na widowni nie brak.

W sztuce Wszystkie dzieła Szekspira (w nieco skróconej wersji) postawiono przede wszystkim na kostiumy i elementy je okraszające, tak że zagranie Hamleta czy Otella nie było niczym trudnym dla aktorów. Scenografia przybrała bardzo uniwersalny wymiar. Przy zaledwie kilku rekwizytach rozgrywa się cała akcja. Warto jednak zwrócić uwagę, że wielofunkcyjność tych przedmiotów jest nieograniczona i każdy wpasowuje się do danej sceny. Wykonuje kawał dobrej roboty, który jeszcze więcej humoru dokłada do spektaklu. I jak to przystało na dobry jubileusz (Teatr Montownia świętował 20 lat swojego istnienia) zadbano o to, żeby impreza była przednia, a każdy kto tylko się na niej zjawi był usatysfakcjonowany. I co by tutaj nie mówić, aktorsko było dobrze, inscenizacyjnie świetnie, a reżysersko zaskakująco. I brawa należą się dla Johna Weisgerberga, który ogarnął Montownię i pomógł im stworzyć taką sztukę, która zabierając się za wielkie dzieła sama staje się wyjątkowa. I przede wszystkim zabawna i ciekawa.

Jeden gra wszystkich, wszyscy grają jednego – zdanie to stało się mottem przewodnim w spektaklu Trzej Muszkieterowie (reż. Giovanny Castellano) w wykonaniu Teatru Montownia i jak już zapowiedziano wcześniej, miało stać się takim samym mottem w ich kolejnej sztuce Quo Vadis. Taka zapowiedź rozbudziła oczekiwania widzów (w szczególności tych, którzy widzieli Trzech Muszkieterów) i tym samym dała do zrozumienia, że kolejny spektakl będzie w podobnym stylu i z podobną dawką dobrego humoru. Ale jak powszechnie wiadomo, różnie to z tymi obietnicami i z tymi drugimi częściami bywa. I pomimo tego, że każdy jeden to wie, to oczekiwania, jakie postawili sobie widzowie względem Teatru Montownia nie zmalały, ale wręcz odwrotnie… wzrosły. Ja też pokładałam nadzieje w Quo Vadis i zanim jeszcze usłyszano o premierze, to już rozpowiadałam wśród znajomych, jaki to genialny spektakl powstanie. Wierzcie lub nie, ale nie zawiodłam się ani trochę. Powiem więcej, spektakl ten zdecydowanie bije o głowę Trzech muszkieterów: stylem, ironicznym humorem, wykonaniem i muzyczną formą. I nie mogę wyjść z podziwu jak można było z sienkiewiczowskiej powieści wycisnąć tyle współczesności.

Bez żadnych kostiumów, w oszczędnej scenografii, z muzyką na żywo rozgrywano sztukę w reżyserii Rafała Rutkowskiego. A, że postanowiono być wiernym greckiej kulturze antycznej to wszystkie postacie grane były przez mężczyzn. Co sprawdziło się – oczywiście – perfekcyjnie. Całość Quo Vadis rozpoczęła się od krótkiego, aczkolwiek zabawnego wstępu przedstawiającego Montowniaków, którzy to uciekli przed warszawskim zgiełkiem i warszawskim cynizmem do Krakowa, do Łaźni Nowej – ostoi spokoju i miejsca odpoczynku. Powitano ich gromkimi brawami, za co skromnie podziękowali ukłonami, pozdrawiając przy tym przybyłych, w szczególności młodzież, która tak licznie, czyli w liczbie niewielkiej przybyła na spektakl.

Where are we going my friend? / To pytanie na dziś / Wpuśćmy w życie ten trend / Niech kiełkuje ta myśl / Kuda idiom druzja / Zapytajmy się tu / Spytaj ty, spytaj ja / Zapytajmy we dwóch. Ponoć, kto pyta nie błądzi. Marek Winicjusz (Adam Krawczuk) chyba zbyt poważnie wziął sobie słowa piosenki do serca, bo wypytywał o ukochaną Ligię (Rafał Rutkowski), gdzie tylko popadło. Nikt mu jednak nie potrafił pomóc i na zadawane pytania odpowiedzieć. Nie ma się co też temu dziwić skoro poznał wybrankę serca w okolicznościach dość nietypowych, bo kiedy kreśliła nogą znak ryby na piasku. Czyjże ten symbol jest, pytali naprzemiennie Petroniusz (Marcin Perchuć) i Winicjusz. Pytania odbijały się niczym groch o ścianę, więc postanowiono zapytać u źródła i odnaleźć kobietę chociażby na krańcach świata. Tę niełatwą podróż pogarszała myśl o spotkaniu Ursusa (Marcin Perchuć) - osobnika bardzo groźnego i niebezpiecznego, a wszystko dlatego, że miał imię jak traktor. Jego szósty zmysł pozwolił wytropić Piotra Rybaka (Marcin Perchuć) i odnaleźć dziewice. Winicjusz chciał Ligię tylko dla siebie, a że bez ślubu po chrześcijańsku nie da się żyć, to ledwie przekroczył próg domu, a już pojął kobietę za żonę. I od teraz „róbta co chceta”. Gdzieś pomiędzy tą miłosną historią rozgrywała się jeszcze historia Nerona (Maciej Wierzbicki), który żył sobie spokojnie w swoim pałacu układając wiersze o wielkim pożarze Rzymu – tak wielkim, że sama opowieść o nim krztusiła bohaterów. W końcu (tak dla sportu) pożar zorganizowano, przy okazji walki z chrześcijanami też. Walki te wcale drastyczne nie były (chociaż tego się spodziewano), bo wszyscy wierzący cieszyli się już na samą myśl pokazania na arenie, a przeciwnicy, którzy mieli stoczyć z nimi walkę albo szybo się wycofywali, albo sami przed nimi uciekali. Taka to siła tych chrześcijan i ich boga. A może to wszystko tylko jakaś pomyłka była?

Aktorzy wczuwali się w swoje postacie i tylko zachowaniem pokazywali widzom, kogo grają w danej chwili. A ról tych trochę było. Umiejętności i doświadczenie aktorskie pozwoliły im jednak na takie zmiany bez żadnych problemów. Nie dość, że kostiumów w tym spektaklu nie było wcale to podobnie sytuacja wyglądała z rekwizytami, na palcach jednej ręki można policzyć ile ich było. Żeby jednak scena nie pozostawała pusta to wszystkie pozostałe rekwizyty zostały pokazane za pomocą ruchu i dźwięków muzyki. To robiło wrażenie i dobrze się oglądało. Teatr Montownia znowu pokazał, że do zrobienia dobrego spektaklu niekonieczny jest przepych i góra wydanych pieniędzy, trzeba umieć po prostu zrobić coś z niczego.

Krótko mówiąc spektakl Quo Vadis to mnóstwo zabawnych piosenek, prześmiewczych tekstów, parodii i dobrego humoru. A wszystko utrzymane w konwencji żartu i kabaretowej atmosferze. I w granicach zdrowego rozsądku też. Bo pomimo tego, że w wypowiedziach postaci kryły się tematy zaliczane dzisiaj do spornych i często kontrowersyjnych to nie przekroczono tej niedozwolonej (i niewidzialnej) granicy, raczej na niej balansowano z dozą niemałej ironii. A widzowie zadowoleni widząc i słysząc to, co działo się na scenie odwdzięczali się aktorom gromkimi brawami.

Trzej Muszkieterowie to klasyk – powtarzane jest od zawsze i chyba już na zawsze. Ale skoro wszyscy o tym mówią to wypada powiedzieć i mnie (tak dla utrwalenia). Przygody czterech muszkieterów: Atosa, Portosa, Aramisa i d’Artagnana cieszą się tak ogromną sławą, że doczekały się kilkudziesięciu filmów, paru seriali i komiksu. Mimo tego, że powieść już swoje lata ma to wciąż jest chętnie czytana zarówno przez dzieci jak i dorosłych. Ale wraz z upływem tych lat hasła: przyjaźni aż po grób, odwagi po wsze czasy, szlachetności w każdym momencie życia, straciły na znaczeniu. Gdzieś po drodze zgubiła się dewiza: Jeden za wszystkich, wszyscy za jednego. Chyba już bezpowrotnie. Nic jednak straconego, bo Teatr Montownia słynący z kabaretowej opinii i nietuzinkowych pomysłów „nieco” tę dewizę zmienił. Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom „dzisiejszej” publiczności „zabawił się” powieścią Dumasa, tworząc spektakl, gdzie jeden gra wszystkich, a wszyscy jednego. 

Na dobry początek widzowie poznają aktorów – typowych aktorów z Warszawki, którzy na co dzień chałturzą w serialach i grają w głupich reklamach. Ale to nie koniec. Rafał Rutkowski brnie dalej informując widzów, że budżet Teatru Łaźnia Nowa „to wiadomo”, dlatego tylko Adam Krawczuk grający rolę d’Artagnana będzie mieć odpowiedni kostium. Zresztą on, jako jedyny w spektaklu ma przypisaną tylko jedną rolę, cała reszta – krótko mówiąc – to pomieszanie z poplątaniem. Nawet scena nie jest odpowiednio przygotowana, bo budżet Teatru Łaźnia Nowa „to wiadomo”. Aktorzy sami wyznaczają sobie pole do gry. O rekwizytach to też nie ma co marzyć – nie ma ich prawie w ogóle. Na środku sceny stoi tylko szafa, która za każdym razem będzie przedstawiać inną przestrzeń: paryską ulicę, królewskie komnaty, parawan czy po prostu szafę. Stała się też ona doskonałym elementem, za którym aktorzy mogą swobodnie zmienić swoje role.

Tak jak i u Aleksandra Dumasa, tak i w spektaklu Giovanny Castellanos cała akcja rozpoczyna się od chęci spełnienia najskrytszych marzeń. D’Artagnan niczym młody bóg z wypchaną walizką przybywa do Paryża, aby stać się jednym z muszkieterów. Nieszczęsny los jednak chce, że z jednych kłopotów popada w drugie. Najpierw niechcący potrąca Portosa, co bardzo denerwuje muszkietera i doprowadza do wyzwania na pojedynek obok Karmelitów Bosych o pierwszej. Następny w kolejce do potrącenia jest Atos – sytuacja się powtarza, ale godzina pojedynku wcześniejsza. I w końcu przychodzi pora na Aramisa. D’Artagnan nawet nie zdążył popchnąć muszkietera, a już go przepraszał umawiając się na kolejny pojedynek. Wyznaczony dzień „spotkania” okazał się dniem sądnym, bo od tej pory czwórka mężczyzn stała się nierozłączna. A wszystko za sprawą gwardii kardynała, która miała unicestwić muszkieterów króla. Przy dźwiękach piosenki z Benny’ego Hilla oglądamy potyczki walczących mężczyzn, a wszystko dzieje się za wspomnianą wyżej szafą.

Skoro d’Artagnan został już poniekąd włączony w szeregi gwardii królewskiej to poczuwa się w obowiązku uratowania honoru Królowej, która oddała swoje złote spinki kochankowi z Anglii, Buckinghamowi (Marcin Perchuć). I tylko on jest jedyną osobą, która chce tego honoru bronić, reszta muszkieterów nie ma zamiaru tracić życia w takiej sprawie. Jedyny argument, który przekonuje mężczyzn do podjęcia „misji” to możliwość wkurwienia kardynała. O przyjaźni, „nadstawianiu karku za przyjaciela” czy przymiotach prawdziwego muszkietera mowy tutaj nie ma – muszkieterzy Castellanosa nieco się „rozleniwili”, bardziej dbając o interesy swoje niż dobro kraju.

W spektaklu Trzej Muszkieterowie brak jakichkolwiek ram. Prawda miesza się z kłamstwem, rzeczywistość z absurdem, a każda z postaci to jedna wielka parodia. Nawet (pluszowy) pies i (pluszowy) kot wabiły się kolejno: De Gaulle i Sarkozy (ciekawe, co autor miał na myśli?). Komiczność i karykaturalność postaci wysunęła się na sam początek spektaklu. To na kardynała Richelieu będziemy patrzeć z pobłażliwością i politowaniem. On, który miał walczyć o zdobycie władzy okazał się nieporadnym klechą, zniewieściałym, wypowiadającym się w taki sposób, że bez oplucia towarzysza rozmowy się nie obejdzie. A król (grany przez Macieja Wierzbickiego)? To dopiero „gość”. Zamiast świecić przykładem swojemu ludowi jest przelękniony, nieporadny i niezdarny. Wierzy we wszystko, co mu powiedzą. Nie ma własnego zdania. Gdzie go postawią to tam stoi. Nie można zapomnieć też o Buckinghamie, który niczym największa „dama dworu” snuje się po angielskich salonach. Żaden tam z niego typowy Brytyjczyk, swoją postawą, wyglądem i akcentem niejednemu Brytyjczykowi śmieje się w twarz. 

Rola Królowej, Konstancji i Milady przypadła Monice Fronczek. Płynność przechodzenia z jednej roli w drugą okazała się dla aktorki wyzwaniem małej wagi. Zrobiła to z pełnym profesjonalizmem i zaangażowaniem. Przejście z roli Królowej słodkiej idiotki, do Konstancji – posłusznej służki czy mściwej Milady, było dla aktorki zadaniem, któremu bez problemu podołała. Nie sposób było zauważyć, że jeszcze chwile temu grała zupełnie inną postać. Tak jak Trzej Muszkieterowie rozpoczęli się od wyjścia aktorów z szafy, tak zakończyli się ponownym ich tam wejściem. A na szafie pojawił się niewielki dopisek: Priorytet Warszawa. 

Ten niewinnie wyglądający spektakl, wcale niewinny nie był. Obok lekkiej i zabawnej interpretacji Trzech Muszkieterów pojawiła się i ta która we współczesne czasy wpisuje się jak znalazł. Teatr Montownia i tym razem nie odpuścił pokazując swoim widząc, co to złego w tym świecie się nie dzieje. Rosnąca chęć rozrywki zmusza aktorów do zmierzenia się z nowym odbiorem sztuki, który kiedyś był nie do pomyślenia. Obecnie widzowie oczekują, że przyjdą na spektakl, na którym dobrze się zabawią i pośmieją, a nie wzbudzą w sobie jakąś głębsze refleksje. Jednym słowem tabloidyzacja opanowała wszystkie aspekty sztuki. Teatr Montownia pokazał, że dzisiejszy teatr to nic innego jak walka z absurdem.

Ale żeby widzowie nie pomyśleli, że na „obnażeniu” Trzech Muszkieterów się skończy, to aktorzy rozpoczynają grę nowej sztuki: Quo Vadis Henryka Sienkiewicza. Tej sztuce też podołają. I gołosłownym nie będąc już w październiku w Teatrze Łaźnia Nowa zobaczyć będzie można tę polską powieść historyczną w wykonaniu Teatru Montownia.