Z wielkim zaciekawieniem słuchałam pięknych utworów płynących ze sceny. A było ich naprawdę dużo, każdy w innej konwencji, w innym układzie choreograficznym. Na scenie ani przez moment nie było nudno. Ciągle coś się działo. Ciągle chciało się więcej. Nie wystarczyło półtorej godziny, aby pozachwycać się aktorami Teatru Yiddishpil, ich wspaniałym wokalem. Ich charyzmą, która pozwalała na czas trwania sztuki nie widzieć tak naprawdę świata poza nimi. Ale oprócz muzycznych utworów, przy akompaniamencie Orena Sela, pojawiały się także piękne opowieści o zwyczajach żydowskich. O sposobie robienia danych potraw oraz o ważności wspólnego zasiadania do stołu, który w czasach dzisiejszych coraz bardziej jest zaniedbywany.

Fakt, że całość grano w scenografii przypominającej niewielką jadalnie, w bardzo klasycznym stylu, podkreślił tylko specyfikę żydowskiej kultury. Bo na scenie umieszczono duży stół, gdzie bohaterowie zasiadali i snuli swoje opowieści o pysznych daniach robionych przez babcie. Te smaki pozostać miały z nimi przez całe życie, dlatego konsekwentnie z wielkim szacunkiem do tych dań wspominali potrawy, które teraz próbują odtworzyć na nowo. Niestety, z różnymi skutkami, bo przepisy nie istniały. Istnieć nie mogły, bo jednym z ich elementów było zapamiętanie składu danych dań. Z tego, co się udało zanotować w pamięci robiono potrawy, dlatego za każdym razem były one inne. I trudno było odtworzyć je ponownie. Nikt przecież nie mógł, a raczej nie wypadało mu spisywać przepisów, bo kto tego spróbował od razu był ganiony.

Kulinarno-muzyczna wyprawa po kuchni żydowskiej pełna była niesamowitych historii opowiadanych w języku hebrajskim i jidysz. I inaczej tego nazwać nie można, jak niezwykłą podróżą po wspomnieniach, sentymentalną i wzruszającą. Budzącą śmiech. Radosną. Ale największej radości dostarczała tutaj sama gra aktorska. A raczej ich obycie ze sceną i pewność, że to, co serwują swoim widzom jest warte uwagi. I tak właśnie było, a energia, której dostarczyli niosła się po widowni. Gratulacje dla reżysera, Yoni Eilata, który postanowił przypomnieć, jak ważną rolę odgrywa kuchnia w naszym życiu. Jak ważne jest wspólne zasiadanie do stołu, a co za tym idzie umacnianie rodzinnych więzi. Aż żal było, kiedy spektakl się skończył i, bardzo nie chcąc, trzeba było wracać do domu. Z tymi wszystkimi smakami i potrawami, jakie aktorzy wspominali.

The Kishka Monologues

Teatr Yiddishpil z Izraela 

XIII Festiwal Kultury Żydowskiej Warszawa Singera 

reżyseria: Yoni Eilat 

kierownictwo muzyczne: Lior Ronen 

projekty kostiumów: Ofir Chazan, Liron Blis 

choreografia: Meital (Tula) Damari 

projekt świateł: Misha Chernyavsky 

oświetlenie, technika: Stas Zotov 

tłumaczenie, organizacja: Niva Mitelman 

kierownictwo projektu: Zelig Rabinovitz 

obsada: Yoni Eilat, Yonathan Rozen, Ronit Asheri, Miri Ragendorfer, Einat Segal-Cohen

akompaniament: Oren Sela (pianino)

W swoim pamiętniku 13-letnia Anne opowiada jak wraz z rodzicami i siostrą, musiała ukrywać się, aby nie zostać wywiezioną przez hitlerowców do obozu koncentracyjnego. Miejscem, do którego przeniosła się rodzina była oficyna kamienicy w Amsterdamie, budynku należącym do byłej firmy Otto Franka (ojca Anne). Wraz z rodziną w mieszkaniu ukrywały się jeszcze cztery inne osoby. Pamiętnik pisany przez Anne opowiada o wszystkim, co działo się przez ponad dwa lata w mieszkaniu. To, co opisane jest w pamiętniku, odzwierciedla ciągły strachu, jaki czuli mieszkańcy oficyny bojąc się zdemaskowania. Pokazuje ich ciągłe igranie ze śmiercią i wciąż pojawiające się pytania czy uda się to piekło przeżyć. Niestety, ktoś zdradził. Wszyscy mieszkańcy oficyny trafili do obozów koncentracyjnych i zmarli, z wyjątkiem ojca Anne, który później decyduje się wydać dziennik dziewczynki.

Dominik Sedlar, który wyreżyserował w Miejskim Teatrze Trešnja w Chorwacji spektakl Anne Frank przede wszystkim skupił się na projekcjach filmowych, a właściwie na prawidłowym i dokładnym przedstawieniu losów rodziny. Na scenie widzimy wyłącznie Lucie Stefanie Glavich Mandarić, która wcielając się w postać Anne Frank, w krótkich monologach cytuje dziennik autorki. Po czym przerywa i głos oddaje projekcji filmowej, mającej za zadanie uzupełnić jej wypowiedzi historycznymi faktami. I tak przez blisko godzinę. Z próbą oddania uczuć Anne, emocji nią targających i problemów, z jakimi się borykała. Sama jednak gra, w żaden sposób nie oddawała tej postawy, a poza wzniosłymi cytatami, w monodramie nie było nic, co mogłoby przykuć uwagę. Sama zaś gra była bezuczuciowym odegraniem autorki pamiętnika i ciągłym udawadnianiem, że siedząca za biurkiem Glavich Mandarić jest właśnie Anne Frank. Niestety, tak nie było, a spektaklowi bliżej było do pokazu filmowego. Zwłaszcza, że z większym zaciekawieniem czekało się na projekcję i dokładne pokazanie tego, co działo się z rodzinami, ze wskazaniem miejsca ich pobytu i osób, które im pomagały, a nie na kolejne wyjście na scenę aktorki.

Anne Frank

Miejski Teatr Trešnja z Chorwacji

XIII Festiwal Kultury Żydowskiej Warszawa Singera

autor sztuki: Jakov Sedlar

dramaturg i scenarzysta: Dominik Sedlar

narracja filmowa: Joško Ševo

montaż filmu: Dario Bajurin

kostiumy: Nina Silobrčić

oświetlenie: Aleksandar Mondecar

tłumaczenie: Giga Gračan

kierownik planu: Aline Arlavi Šarkezi

oprawa muzyczna: Paula Žuljević (skrzypce)

obsada: Lucia Stefania Glavich Mandarić

Krakowskie Reminiscencje Teatralne – miesiąc: maj, lokalizacja: Kraków – odbywają się od 1975 roku i są jednym z najstarszych festiwali teatralnych w kraju. Przez wiele lat dotyczył głównie teatrów alternatywnych, później przeżył metamorfozę i od tej pory jego głównym celem jest pokazywanie najnowszych zjawisk scenicznych (nie tylko alternatywnych). Krakowskim Reminiscencją towarzyszą również inne wydarzenia takie jak: warsztaty teatralne, projekcje filmowe, koncerty i dyskusje.

Festiwal Szkół Teatralnych – miesiąc: maj, lokalizacja: Łódź – idealna okazja do zaprezentowania młodych, zdolnych studentów szkół teatralnych, którzy zawalczą o nagrodę aktorską i docenienie jury. Festiwal odbywa się od 1983 roku, a jego organizatorem jest Szkoła Filmowa w Łodzi. Choć jest to dość specyficzne wydarzenie – mogą wziąć w nim udział wyłącznie szkoły teatralne – to w żadnym wypadku nie odstaje od innych, profesjonalnych festiwali. Podczas jego trwania można wyłowić prawdziwe talenty.

Festiwal Polskich Sztuk Współczesnych R@port – miesiąc: maj, lokalizacja: Gdynia – pierwsza edycja miała miejsce w dniach 17-21 maja 2006 roku, rok później do festiwalu dołączono Gdyńską Nagrodę Dramaturgiczną, konkurs obejmujący sztuki przed „debiutem”, czyli takie, które nie były ogłoszone drukiem ani wystawiane na scenie. Natomiast sam Festiwal R@port skupia się przede wszystkim na prezentacji, promocji i popularyzacji sztuk współczesnych. Podczas wydarzenia mogą być prezentowane wyłącznie inscenizacje polskich dramatów współczesnych napisanych po 1989 roku. Organizatorem jest Teatr Miejski im. Witolda Gombrowicza w Gdyni.

Malta Festival Poznań – miesiąc: czerwiec, lokalizacja: Poznań – nazwa pochodzi od znajdującego się w Poznaniu Jeziora Maltańskiego. Podczas trwania festiwalu prezentowane są liczne teatry plenerowe, offowe, nierepertuarowe oraz eksperymentalne. I tak, w formie niezmienionej było od początku wydarzenia, czyli od 1991 roku. Dopiero w 2010 roku rdzeniem tematycznym stały się Idiomy, tematy istotne dla zrozumienia współczesnego świata, zwłaszcza Europy, jej kultury, sytuacji społecznej. Ale Malta Festival Poznań to nie tylko teatr, bo swoim programem obejmuje również koncerty, wykłady, wystawy czy spotkania z twórcami.

Międzynarodowy Festiwal Szkół Lalkarskich „Lalka-Nie-Lalka” – miesiąc: czerwiec, lokalizacja: Białystok – festiwal odbywa się co dwa lata, a jego organizatorem jest Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku, Białostocki Teatr Lalek oraz Białostockie Stowarzyszenie Artystów Lalkarzy. To tutaj po raz pierwszy pokazano, że teatr lalkowy to nie tylko lalki, ale również działania opierające się na wykorzystaniu nowych technologii. To tutaj także przełamano stereotyp mówiący, że teatr lalek jest tylko dla dzieci. Dlatego w ramach festiwalu prezentowane są sztuki zarówno dla widzów najmłodszych jak i dorosłych. Na festiwal „Lalka-Nie-Lalka” przyjeżdżają twórcy z całego świata, aby zaprezentować nowe formy w teatrze lalkowym oraz dialog między odmiennymi tradycjami lalkarskimi.

Festiwal Szekspirowski – miesiąc: sierpień (pierwszy tydzień), lokalizacja: Gdańsk – polskie święto Wiliama Szekspira, które po raz pierwszy odbyło się w 1993 roku. Wtedy jeszcze pod nazwą Gdańskie Dni Szekspirowskie, dopiero w 1997 roku festiwalowi nadano obecną nazwę. Podczas wydarzenia na teatralnych deskach prezentowane są najlepsze szekspirowskie spektakle i najwybitniejsi twórcy z całego świata. Niektóre zaś wystawiane sztuki biorą udział w Konkursie o Złotego Yorica, czyli walczą o tytuł Najlepszej Polskiej Inscenizacji Dzieła Dramatycznego Wiliama Szekspira oraz Utworu Inspirowanego Dziełami Wiliama Szekspira. Przy festiwalu działa także Letnia Akademia Szekspirowska, podczas której odbywają się m.in. warsztaty reżyserskie, spotkania z twórcami, tematyczne seminaria czy ABC teatralne, czyli warsztaty dla najmłodszych.

Festiwal Kultury Żydowskiej Warszawa Singera – miesiąc: sierpień/wrzesień, lokalizacja: Warszawa – impreza świata teatralnego, muzycznego i literackiego, której celem jest popularyzacja kultury żydowskiej, próba ocalenia jej przed zapomnieniem. Na te kilka dni do Warszawy powraca przedwojenny klimat. Na Placu Grzybowskim i ulicy Próżnej pojawiają się stare szyldy, targ, kwitnie dawne życie, które po II wojnie światowej nie miało szans się odrodzić. Powołany do życia przez Fundację Shalom w 2004 roku (w setną rocznicę urodzin żydowskiego pisarza Isaaca Bashevisa Singera) festiwal cieszy się ogromną popularnością, co przyczyniło się do tego, że niektóre wydarzenia umieszczono w innych miejscach stolicy np. w Żydowskim Instytucie Historycznym. Oprócz spektakli i koncertów podczas wydarzenia można wziąć udział w licznych wykładach, spotkaniach z twórcami czy warsztatach kuchni żydowskiej. Ale to nie wszystko. bo imprez towarzyszących jest więcej.

Festiwal Małych Prapremier – miesiąc: wrzesień, lokalizacja: Wałbrzych – festiwal teatrów lalkowych skierowany do dzieci i młodzieży zorganizowany przez Teatr Lalki i Aktora w Wałbrzychu. Odbywa się co dwa lata. Oprócz licznych spektakli organizowane są także spotkania i dyskusje z udziałem twórców oraz czytania współczesnej dramaturgii. To, co niewątpliwie wyróżnia ten festiwal to prezentowane sztuki, które podczas wydarzenia mają swoją prapremierę. Zazwyczaj oparte są one na nieznanych tekstach bądź współczesnej dramaturgii.

Festiwal Prapremier – miesiąc: wrzesień, lokalizacja: Bydgoszcz – pomysłodawcą festiwalu był Adam Orzechowski, ówczesny dyrektor Teatru Polskiego w Bydgoszczy (pełnił tę funkcję do 2006 roku), który zaingerował go w roku 2002. Podczas wydarzenia prezentowane są nie tylko spektakle z Polski, ale również zagraniczne bądź koprodukcje. Warto pamiętać, że prapremiery wystawianych sztuk odbyły się w sezonie teatralnym poprzedzającym kolejną festiwalową edycję.

16 listopada 2014 roku świat pożegnał człowieka wyjątkowego. Człowieka, który był wzorem godnym naśladowania. Szanowanym i cenionym. Pełnym radości i energii do życia. Nie zawaham się powiedzieć, że wraz z jego śmiercią zapanowała ciemność. Nikt się tego nie spodziewał. Wierzono raczej w to, że Szymon Szurmiej żyć będzie wiecznie. Stało się jednak inaczej… Ale jego postać pozostanie wciąż żywa w sercach osób, które znały go bliżej i w sercach osób, dla których był postacią wyróżniającą się i działającą w dobrej wierze. Zapamiętany zostanie, jako aktor, reżyser, dyrektor Teatru Żydowskiego im. Estery Rachel i Idy Kamińskich, a także działacz społeczności żydowskiej.

Szymon Szurmiej urodził się 18 czerwca 1923 roku w Łucku na Wołyniu. Syn Polaka i Żydówki. Jak sam mówił, był spadkobiercą wielu kultur, które starał się w sobie pielęgnować. Nie wywodził się z rodziny zamożnej, dlatego też, jako młody chłopak musiał prze ubikację zakradać się do kina, żeby móc oglądać filmy, które tak bardzo kochał. Wraz nastaniem wojny został zesłany do obozu pracy na Kołymie, a następnie do Kazachstanu. To właśnie w tych okolicznościach po raz pierwszy poznał, czym jest aktorstwo. I zakochał się w nim. Przymusowo wysiedlony w 1946 roku, zamieszkał we Wrocławiu. W 1951 roku rozpoczął karierę aktorską i reżyserską w Teatrze Polskim we Wrocławiu, następnie w latach 1955-1956 pełnił funkcję kierownika artystycznego i reżysera w Teatrze Ziemi Opolskiej w Opolu, aż ponownie powrócił do Wrocławia.

W połowie lat 60. kiedy pracował w Teatrze Polskim i Teatrze Rozmaitości we Wrocławiu postanowił przenieść się do Warszawy i rozpocząć pracę w Teatrze Żydowskim. Jego decyzja związana była z Idą Kamińską, która często zapraszała go do współpracy, jako aktora, ponieważ był jedną z niewielu osób posługujących się językiem jidysz, a w tym właśnie języku grano w teatrze. Wydarzenia z marca 1968 roku i wyjazd Idy Kamińskiej doprowadził do tego, że Szymon Szurmiej został dyrektorem Teatru Żydowskiego. I prawdopodobnie gdyby tego nie zrobił teatr przestałby istnieć. On jednak się nie poddał, postanowił ratować to, co jeszcze zostało. Braki w obsadzie aktorskiej szybko uzupełnił zakładając Studium Aktorskie. Jego działania doprowadziły do rozwoju i rozkwitu teatru, który prężnie działa do dziś. Jak powiedział w jednym z wywiadów były dyrektor jego teatr ma przekazywać kulturę, historię i pokazywać, że było coś wcześniej. I w tej kwestii, po tylu już latach, nadal nie zmieniło się nic.

Po blisko dziesięciu miesiącach od śmierci Szymona Szurmieja w ramach Festiwalu Singera zorganizowano wieczór poświęcony jego pamięci. Spektakl muzyczny Baby, ach te baby… przywołał życie i twórczość Dyrektora Naczelnego i Artystycznego Teatru Żydowskiego. Opowiedział o jego najważniejszych i tych najśmieszniejszych momentach. Był bogaty we wspomnienia, które wśród publiczności wywoływały silne emocje. Ten wieczór zapamiętany zostanie, jako niekończąca się anegdota i żart. Synowie Szymona Szurmieja, Jan i Dawid, zadbali oto, żeby nie stał się on smutnym i melancholijnym widowiskiem, a pełnym radości i śmiechu, bo taki właśnie był ich ojciec. Krótkim tekstom przybliżającym życie dyrektora towarzyszyły liczne fotografie i projekcje filmowe wyświetlane na tyłach sceny oraz utwory muzyczne bliższe sercu Szurmieja, wykonane przez: Izabellę Rzeszowską, Dorotę Salamon, Gołdę Tencer, Roksanę Vykalyuk.

Poprowadzony w żartobliwych rytmach wieczór wspomnień o Szymonie Szurmieju pokazał, że ta osoba jest wciąż żywa we wspomnieniach i w licznych anegdotach, że o kimś takim nie da się zapomnieć. Często wspominano również o jego fascynacjach kobietami, podkreślając, że był z niego typowy kobieciarz, ale o wielkim i dobrym sercu. Trwające ponad półtorej godziny widowisko oderwało się od bycia zwykłym uczczeniem pamięci o Szurmieju, stało się raczej wieczorem wyjątkowym mającym na celu pokazanie, że działalność byłego dyrektora Teatru Żydowskiego nie idzie na marne, że jego dziedzictwo wciąż trwa. A na uczczenie pamięci o Szymonie Szurmieju Duża Scena Teatru Żydowskiego zyskała jego imię.

Baby, ach te baby… - spektakl muzyczny o Szymonie Szurmieju

Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich

scenariusz, reżyseria: Jan Szurmiej i Dawid Szurmiej

scenografia: Ewa Łaniecka

kierownictwo muzyczne: Janusz Sent

obsada: Izabella Rzeszowska, Dorota Salamon, Gołda Tencer, Roksana Vykalyuk

*spektakl prezentowany w ramach XII Festiwalu Kultury Żydowskiej Warszawa Singera

Niczym na najbardziej wytwornym przyjęciu w wieczorowych sukniach i dobrze skrojonych garniturach aktorzy Teatru Żydowskiego witali przybywających gości. Witali publiczność, która wraz z nimi przyszła świętować szabat. Rzucający się od razu w oczy, specjalnie przygotowany na tę okazję stół, wywoływał raczej uczucie dziwności niż spokoju na dobrze spędzony wieczór. Pokryty grubą warstwą piasku, został nakryty dla zaledwie kilku osób, tych wybranych, być może tych najbardziej wyjątkowych. Nim jednak rozpoczęto świętowanie wszyscy gospodarze przedstawili się i pokrótce opowiedzieli swoje historie. Wymieniali najważniejsze dla nich daty, w układzie chronologicznym, zaczynając od roku obecnego i tak stopniowo cofając się do swojej przeszłości, często bardzo odległej. Poprzez przytaczanie fragmentów ze swojego życia charakteryzowali siebie i swoje postacie. Czasami robili to z dbałością o szczegół, czasami zbyt niechlujnie, jakby działając z premedytacją, żeby widz nie poznał ich bliżej. Oglądając spektakl Aktorzy Żydowscy należy być przygotowanym na odmienność inscenizacyjną. Miejscami sztuka przestaje być sztuką, tylko opowieścią o własnym życiu aktorów. Ich opowieści wplecione w spektakl stają się fikcją dla publiczności, a prawdą dla aktorów, bo tylko oni wiedzą, po której stronie leży kreacja.

Krótki epizod charakteryzowania bohaterów sztuki zapoczątkował opowieść o Aktorach Teatru Żydowskiego. Nie należy jednak doszukiwać się tutaj żadnych odniesień, do konkretnej przestrzeni, bo spektakl Anny Smolar i Michała Buszewicza opowiada historię pewnych aktorów, pewnego teatru żydowskiego w pewnym mieście. Opowiada o aktorach niemogących w żaden sposób dokończyć jednej z scen powieści Szolema Alejchema Dzieje Tewji Mleczarza. A gdzie odbiorca umieści czas i miejsce akcji jest już jego własną inicjatywą twórczą, która w trakcji spektaklu nie raz się zmieni w miarę rozbudowywania wątków bohaterów. Zachowanie sceniczne aktorów odbiega od poprawności i balansuje na cienkiej granicy kłamstwa. Ich opowieść staje się po prostu niejasna i mętna, a widz pozostaje w pewnej konsternacji, bo nie wie, w której chwili ma do czynienia z bohaterem spektaklu, a w której po prostu z aktorem wcielającym się w rolę. Niewidoczna staje się prawda, ustępując miejsca kłamstwu, które dla bardziej uważnych słuchaczy jest łatwe do uchwycenia.

Rozbudowana gra aktorska stała się tutaj pretekstem do przytoczenia tak ważnej kwestii, jaką jest istnienie kultury żydowskiej. Część bohaterów niewywodząca się z tej społeczności, chce oddzielić się od ich tradycji w imię nowoczesności i postępujących zmian. Natomiast druga z grup walczy o zachowanie tych dawnych zwyczajów i własnej tożsamości. Cel ich działań jest bardzo wyrazisty, chcą za wszelką cenę wyszczególnić swoje pochodzenie i podkreślić jego ważność. Ten spór, który wydaje się błahostką przeradza się w konflikt o naród żydowski, trwający już kilkadziesiąt lat, od kilkudziesięciu pokoleń. Aktorzy, których widzimy na scenie (żydzi i nie żydzi) są tylko kontynuatorami tych odwiecznych walk i spięć.

Gustowność scenografii otoczonej srebrzystymi zasłonami, na którą zwraca się uwagę zaraz po wejściu na widownię, szybko traci swój wdzięk wobec toczącego się konfliktu. Wydarzenia dziejące się między bohaterami sprawiają tylko, że spór zaostrza się coraz bardziej powodując rozpad grupy. Odmienność charakterów, pochodzenia i poczucia własnej tożsamości sprawia, że aktorzy chcą odejść z teatru i zacząć żyć po swojemu. Nie zdają sobie jednak sprawy, że to, czemu oddali się tak wiele lat temu zakorzeniło się w nich na tyle mocno, że nie pozwala im uciec od tego życia. Każdy z bohaterów przekonuje się, że aktorstwo i angaż w teatrze mniejszości w grupie większości stał się nierozerwalną częścią ich samych, że kultura żydowska stała się ich kulturą. I chociaż niejeden z nich próbował odejść to na dźwięk pieśni w języku jidysz wracał, ot tak. Tak po prostu, w przekonaniu, że to jest jego miejsce i jego świat, inny od wszystkich i niezastąpiony.

Aktorzy Żydowscy

Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich

reżyseria: Anna Smolar

scenariusz, dramaturgia: Michał Buszewicz

scenografia, kostiumy: Anna Met

muzyka na żywo: Dominika Korzeniecka

obsada: Ryszard Kluge, Mariola Kuźnik, Joanna Rzączyńska, Izabella Rzeszowska, Małgorzata Trybalska, Jerzy Walczak

*spektakl prezentowany w ramach XII Festiwalu Kultury Żydowskiej Warszawa Singera

Henocha (Uri Kovalski) i Blume (Anabella) spotykamy w Tel Awiwie, w czasach najprawdopodobniej dzisiejszych, chociaż i ten nie jest dokładnie przez reżysera określony. To miejsce, do którego trafiła ta dwójka ludzi miało być miejscem ich przeznaczeniem. Dobrym zakończeniem po ciężkich przeżyciach wojennych. Ich życie jednak okazało się być zupełnie inne, pogrążone w żalu niespełnionych marzeń i poszukiwaniach straconego czasu. Ta dwójka bohaterów spotyka się niby przypadkiem. Blume chciała wygłosić swój wiersz by zarobić trochę grosza, a Henocha pogwizdać na swoich sztucznych ptaszkach. Ich spotkanie jest jednak pretekstem do opowiedzenia swoich najstraszliwszych historii. Z biegiem trwania akcji widz dowiaduje się, że los tych dwojga już dawno został połączony, lecz wydarzenia wojnne zniszczyły wszystko.

Na scenie pierwszy pojawia się Henocha. Od razu utożsamiamy go z ulicznym włóczęgą, bo jego kostium to tylko stary, potargany frak i kilka piszczałek. Mężczyzna zaczyna swój krótki monolog, na temat życia, człowieka i Żydów. A kim, w jego mniemaniu jest Żyd? Żyd jest jak każdy człowiek, tylko trochę inny – mówi. Wydźwięk tego zdania długo nieść się będzie wśród publiczność, która zaśmiała się z tych gorzkich słów, ale gdzieś tam w środku poczuła, że mówiący do nich ze sceny człowiek ma rację. Bo to, co antysemityzm uczynił i czyni nadal z człowiekiem niesie swoje piętno wśród społeczności. Melancholijny nastrój przerywa wejście na scenę Anabelle, wcielającej się w role Panny Młodej, w której sukni ślubnej odbijają się wszystkie przeżycia i spotkane nieszczęścia.

Chociaż wiekowo jest ona kobietą starszą, ciągle wygląda swojego księcia z bajki. Tego, który zostawił ją na ślubnym kobiercu zabierając majątek i serce. A potem uciekł do Wenezueli, przed wojną, przed Holocaustem, zostawiając ją na pastwę losu. Zraniona przez życie, nigdy nie odnalazła już swojego szczęścia i nigdy też nie otrząsnęła się z tego, co ją spotkało. Staje przed Henochem i zaczyna opowiadać historię, już nie swoją, która balansuje na granicy jawy i snu. Żadne z jej słów nie wydaje się być prawdziwe, co bez skrupułów zauważa towarzysz jej rozmowy, wypominając to ciągłe udawanie. Do końca sztuki trudno jest stwierdzić, co ze słów płynących z ust kobiety jest prawdą, a co tylko wymyślonym scenariuszem. Nawet rozlegające się gdzieś z oddali głosy osób bliskich dla Blume, wydają się być tylko dźwiękami wydobywającymi z jej głowy. Tak jednak dowiadujemy się, że w swoim życiu utraciła kogoś ważnego. Syna, którego sama odprowadziła do komory gazowej.

Opowieść o losach Henocha i Blume pokazała, że w tym spektaklu życie i młodość przeminęły już na zawsze pozostawiając po sobie jedynie nikłe wspomnienia. To starość stała się tutaj najbardziej wymowna, zabijając w człowieku wszystkie jego marzenia i pragnienia. Spektakl stał się gorzkim dramatem, zbyt mało aktorskim i zbyt mało scenicznym. Nie był sztuką wymagającą i reżysersko dopracowaną, lecz jego tragiczny wydźwięk jasno określił czym powinien być. Głowa pełna ptaków pokazała, że Żydzi nadal są narodem stojącym gdzieś z boku, tym który wiecznie musi być przygotowany na wojnę, na swój koniec. I to wydaje się być tutaj najgorsze, bo reżyser, Motty Awerbuch, wyraźnie podkreślił, że naród ten zawsze był i jest dyskryminowany, i traktowany jako gorszy. Ta granica wiary w to, że świat stara się funkcjonować na zasadach sprawiedliwości i równości znikła. A poczucie, że kiedykolwiek tak będzie umarło wraz z zakończeniem spektaklu.

Głowa pełna ptaków

Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich

reżyseria: Motty Awerbuch

oprawa muzyczna: Tiery Vidder

przekład: dr Jacob Weitzner

obsada: Uri Kovalski, Anabella

*spektakl prezentowany w ramach XII Festiwalu Kultury Żydowskiej Warszawa Singera