/fot. Klaudyna Schubert/

Agnieszka Kobroń: Jak słyszy pan hasło: lata 80. to co pierwsze przychodzi panu do głowy?

Jacek Mikołajczyk: Mam wrażenie, że od premiery spektaklu Rock of Ages minęła zaledwie chwila, dlatego pierwsze, co przychodzi mi do głowy, to właśnie ta produkcja. Niestety, wcale nie jest łatwo wyjść z transu, w jaki człowiek wchodzi, kiedy pracuje parę miesięcy nad dziełem teatralnym i muzycznym, w dodatku tak energetycznym i wciągającym. Więc jak sama pani słyszy, mentalnie w latach 80. siedzę już od bardzo dawna. Dodam może, że chociaż ta dekada nieustająco kojarzy się tylko i wyłącznie z rockiem, to przecież obok rocka było jeszcze kilka ważnych elementów…

…jak na przykład moda. Chociaż mam wrażenie, że u nas w Polsce te czasy nie były aż tak kolorowe.

To prawda, dlatego jestem bardzo usatysfakcjonowany tym, że w Rock of Ages udało nam się uchwycić ducha rocka lat 80. w Ameryce, a nie w Polsce. Jak wiemy, różniły się one znacznie. W Ameryce rock nie tylko brzmiał, ale i wyglądał. Mocno wyrastał z kultury glam, więc bywał czasami też dość perwersyjny. Po drugie, miał ogromny dystans do siebie, do świata. To wtedy pojawiły się też pierwsze refleksje na temat tego, co znaczy być rockmanem.

Amerykę lat 80. odbieramy jako czas buntu czy zmian, a jak odbieramy Polskę lat 80.?

Rock w Polsce w latach 80. wydaje mi się bardziej poważny, mniej zdystansowany do samego siebie i na pewno pozbawiony takiej barwności i swobody, która w Ameryce była czymś normalnym. Zresztą, chyba nie mamy się czemu dziwić. Dotykały nas w tym czasie zupełnie inne problemy.

Wspomniał pan wcześniej, że był pan w transie przez kilka miesięcy przygotowując Rock of Ages, czym jest taki trans?

Odkąd tylko zacząłem pracę nad tym spektaklem, cały czas nim żyłem. Nie mogłem tak po prostu wyjść do domu po próbie i o nim zapomnieć. Jako dyrektor Teatru Syrena mam mnóstwo innych obowiązków, które zresztą zahaczają o aktualnie próbowany spektakl. Trudno mi więc było się oderwać, bo nawet jak nie reżyserowałem, to musiałem zajmować się sprawami administracyjnymi, w tle których i tak majaczyło Rock of Ages. A to tylko zwiększało ten rockowo-teatralny haj.

Dalszą część wywiadu możecie przeczytać tutaj.

/fot. Klaudyna Schubert/

Nad Bourbon Room, czyli nad jednym z najlepszych rockowych lokali w Los Angeles, zapanował klimat nieco odmienny od tego, który powinien wybrzmieć słysząc I Wanna Rock Twisted Sister. Ta słynna miejscówka zaraz może przestać istnieć, a na jej miejscu powstać galeria handlowa. Bez walki obyć się jednak nie może, dlatego wszyscy miłośnicy rocka i mocnych brzmień połączą siły, aby ocalić miejsce w który mogą pokazać jacy tak naprawdę są. Będzie się działo, zwłaszcza że w grę wejdzie również siła deweloperskich pieniędzy. Nie zapominajmy jednak, że do czynienia mamy tutaj z musicalem, który bez romantycznej historii w tle nie ma racji bytu. Dlatego pierwszy plan należeć będzie do Sherrie (Barbara Garstka) i Drew (Rafał Szatan). Ona, dziewczyna z marzeniami, która rusza na podbój wielkiego świata, aby zostać wielką aktorką. On, pracuje w lokalnym barze i marzy o tym by zostać znanym muzykiem. Można powiedzieć, że są młodzi i gniewni, bo oboje chcą walczyć o swoje marzenia i pokazać na co ich stać. I niby chcą być razem, ale jakoś nie potrafią ani tego pokazać ani o tym łączącym ich uczuciu porozmawiać. Wiele zadzieje się na scenie zanim tych dwoje wyzna co czuje, a Bourbon Room zostanie uratowany. Ale na te chwile warto chwilę zaczekać. 

Niezaprzeczalnie „mistrzem ceremonii” pozostaje jednak Lonny (Przemysław Glapiński). To on oprowadzi nas po wszystkich zakamarkach tej historii, pokaże to co zwykliśmy na scenie nie dostrzegać, trochę z nami pożartuje, a co najważniejsze od samego początku narzuci odpowiedni ton spektaklowi. Bo Rock of Ages powinno być takie jak Lonny, szalone i nieprzewidywalne, zabawne i niezwykle żywiołowe, a w końcu prawdziwe. Bo kiedy nasz mistrz ceremonii wchodzi na scenę mimo tych wszystkich kostiumów, kolorowych rekwizytów i pięknej scenografii scena staje się rzeczywistością, a my w bohaterach odnajdujemy wiele ze swoich pragnień. To sprawia, że ten spektakl nie jest tylko zwykłym musicalem, ale potrafi przekazać pewne prawdy, jak to że przyjaźń jest najważniejsza i że czasami wystarczą po prostu chęci. Może nie zawsze wszystko na tej scenie gra, a kiedy Lonny znika w cień nagle akcja zwalnia tempa, spektakl traci charakter. Pierwsza połowa trochę się dłuży, momentami nawet nudzi. Mam wrażenie, że zespół traci energię, nie może się rozegrać. Widzę, błędy w układzie choreograficznym. Dopiero w drugiej połowie coś się zmienia (może to zasługa przerwy?). Wtedy do finału spektaklu brniemy już z tzw. przytupem. Wszystko się zmienia i na scenie jest mnóstwo pozytywnych emocji.

Na scenie widać tę pracę, którą twórcy włożyli w przygotowanie tego spektaklu. Widać ten rytm, który mimo wszystko dominuje w większości spektaklu. I widać, że Jacek Mikołajczyk dobrze przygotował się do tej inscenizacji. Zadbał o zespół, zadbał o odpowiednią muzykę. Dlatego mimo kilku potknięć mam wrażenie, że każdy kto chce miło spędzić czas odnajdzie w tym musicalu wszystko czego potrzebuje.

Rock of Ages 

Teatr Syrena 

autor: Chris D’Arienzo, Ethan Popp 

reżyseria, przekład: Jacek Mikołajczyk 

scenografia: Mariusz Napierała 

choreografia, ruch sceniczny: Jarosław Staniek 

współpraca choreograficzna: Katarzyna Zielonka 

kostiumy: Tomasz Jacyków 

reżyseria światła: Artur Wytrykus 

kierownictwo produkcji: Monika Walecka 

kierownictwo muzyczne: Tomasz Filipczak 

instrumenty klawiszowe/dyrygent: Tomasz Filipczak / Maciej Tomaszewski 

gitara: Jan Malecha 

gitara: Tadeusz Nowak 

gitara basowa: Paweł Bomert 

perkusja: Grzegorz Poliszak / Marcin Jahr / Szymon Linette 

obsada: Barbara Garstka/ Dominika Guzek, Karol Drozd/ Rafał Szatan, Filip Cembala/ Przemysław Glapiński, Damian Aleksander/ Tomasz Steciuk, Grzegorz Wilk/ Marcin Wortmann, Natalia Kujawa/ Agnieszka Rose, Marta Burdynowicz/ Magdalena Placek-Boryń, Michał Konarski/ Piotr Siejka, Maciej Dybowski/ Marek Grabiniok, Albert Osik/ Jacek Pluta

zespół: Monika Bestecka, Beatrycze Łukaszewska, Kornelia Raniszewska, Anna Terpiłowska, Agnieszka Tylutki, Katarzyna Walczak, Krzysztof Broda-Żurawski, Paweł Góralski, Michał Słomka, Kamil Zięba

swing: Agnieszka Rose, Wiktor Korzeniowski

tancerze: Katarzyna Gocał, Ewelina Kruk, Nika Warszawska, Karol Pruciak, Szymon Sztukowski, Bartłomiej Zaniewicz

/fot. Rafał Latoszek/

Agnieszka Kobroń: Wierzysz w to, że czarownice istnieją albo kiedykolwiek istniały?

Przemysław Glapiński: Nie wiem czy czarownice w takim powszechnym rozumieniu, jako kobiety parające się czarną magią istnieją, ale na pewno istnieją i istniały kobiety o bardzo dużej intuicji. Sam wielokrotnie spotkałem je na swojej drodze. Niezwykłe jest to, że są kobiety przed którymi nie sposób ukryć czegokolwiek. Czytają z ciebie jak z otwartej książki. Więc w tym wypadku chyba możemy powiedzieć, że istnieją jakieś czarodziejskie moce kobiet.

Myślisz, że w formie męskiej taka intuicja występuje?

Oj, w dużo mniejszym stopniu. My faceci za bardzo wierzymy w rozum, w to co namacalne. W związku z tym jesteśmy w dużej mierze głusi na podszepty intuicji. Szkoda.

W spektaklu Czarownice z Eastwick grasz Darryla Van Horne, jednego z głównych bohaterów, który mimo, że wierzy w siłę kobiet, jest przy tym piekielnie złym bohaterem. Lubisz tę postać?

Z perspektywy aktora powiem, że bardzo lubię Darryla, bo to jest naprawdę świetna postać i świetna rola do zagrania. Natomiast, w tym miejscu muszę zaprzeczyć, bo nie jestem przecież aż takim złem wcielonym. Ale zaczynając od początku. My jako aktorzy nie możemy grać bohaterów jednoznacznych, czyli w tym wypadku złego, demona tylko środkami kojarzącymi się z demonem. Byłoby to strasznie nudne. Nie byłoby w tym żadnej tajemnicy. Widz wiedziałby już wszystko od samego początku: „A, to on zabił”. Jeśli tak by się stało, to nie mamy już co na tej scenie robić, rola jest skończona, a my możemy się zbierać do domu. Dlatego w budowaniu postaci czy to dobrych czy złych ważna jest ta wieloznaczność. Mam nadzieje, że w Czarownicach z Eastwick udało mi się tak zagrać tę postać, że widzowie będą w stanie ją polubić.

Skoro uciekasz od tej złej strony bohatera, to muszę zapytać co ty widzisz w nim takiego – powiedzmy – innego?

To jest postać, która ma niewyczerpany zasób energii, co jednocześnie spowoduje że cały ten małomiasteczkowy system zostanie zaburzony. A przy okazji pomoże jeszcze trzem kobietom, które go wezwały. Otworzy w ich życiu jakieś drzwi i one nagle zaczną wierzyć w swoją siłę, w swoje talenty, w swoją kobiecość i w siebie przede wszystkim. I nagle okaże się, że mogą żyć pełnią życia, a to że przychodzi taki moment, że cała ta historia skręca na jakieś inne tory, to już jest zupełnie inne sprawa.

Po dalszą część wywiadu zapraszam tutaj.

/fot. Bartek Warzecha/

Zresztą, chyba każdy ma jakiś swój obraz i patent na Czarownice z Eastwick. Każdy ma jakieś wyobrażenie przedstawienia poszczególnych bohaterów czy wydarzeń. Na scenie Teatru Syrena też zadziewa się niezwykła próba przełożenia filmu oraz powieści Johna Updike’a (bo przecież to dzieło dało wyjście filmowi czy spektaklowi) na wydarzenia teatralne. Na inscenizacje, która również zachwyci swoich widzów. Zdania są podzielone, czasami nawet dość mocno. Ja sama wciąż zastanawiam się czy Czarownice… w reżyserii Jacka Mikołajczyka mnie zachwyciły czy nie. Owszem, tutaj nic nie działo się jak w filmie, który pamiętam najlepiej. Tutaj bohaterowie stawali się niezwykle płascy, a w zderzeniu z życiem naszych trzech czarownic śmiem nawet powiedzieć, że nijakie. Bo prawdą jest, że straciły swój urok i blask i powab. A wpływ jaki miał na nich Van Horne jakby trochę zelżał. Wszystko jest nie takie jak w filmie, który tak podbił moje serce (i podejrzewam że serca wielu).

Od porównań i ciągłych zestawień trudno się oderwać. Wciąż tylko w głowie krąży myśl: to nie tak. Potem jednak ganię się w skrytości za to, że porównuje coś do czegoś, że przecież w teatrze nie o to chodzi, że ten musical powinien nieść za sobą inną prawdę niż w głowie mam utartą. I walczę z sobą, żeby ten teatr stał się taki jakim być powinien. A był przecież dynamicznym dziełem, które w swej strukturze opiera się przede wszystkim na słowie śpiewanym i tańcu. I tego nic mu nie odbierze, bo w połączeniu ze scenografią, która jest domem poszczególnych bohaterów albo po prostu Eastwick, robi niemałe wrażenie. Wszystko w zgodzie ze stałym rytmem, dograne w najdrobniejszych szczegółach i dobrane pod każdym z możliwych sposobów. Na scenie jest tłoczno, gwarnie i radośnie. Poszczególne sceny zmieniają się niezauważenie. W mgnieniu oka znajdujemy się w zupełnie innych miejscach. Akcja jest wartka i zwarta. A wokal poszczególnych bohaterów przenika całą scenę. Pod tym względem jest naprawdę magicznie, ciekawie.

W tej wersji Czarownic…, którą dane mi było zobaczyć na scenie w głównych rolach wystąpili: Przemysław Glapiński, Magdalena Placek-Boryń, Barbara Melzer i Ewa Lorska, czworokąt stworzyli zacny i wokalnie bardzo dobry do słuchania. I chociaż wszystko grało tak jak powinno pod każdym z możliwych kątów, to wciąż nie wszystko był tak jak powinno. Nie ta scena, nie ci bohaterowie, nie ten klimat Eastwick. Nie tak jak w filmie. I chyba w tym spektaklu za tym najbardziej tęskno. Bo pod względem inscenizacyjnym był naprawdę dobry.

Czarownice z Eastwick

Teatr Syrena

adaptacja: John Dempsey

przekład: Jacek Mikołajczyk

tytuł oryginalny: The Witches of Eastwick

autor: John Updike

reżyseria: Jacek Mikołajczyk

scenografia: Grzegorz Policiński

choreografia: Jarosław Staniek

muzyka: Dana P. Rowe

kostiumy: Ilona Binarsch

przygotowanie wokalne: Anna Domżalska

kierownictwo muzyczne: Tomasz Filipczak

II reżyser: Tomasz Steciuk

libretto i teksty piosenek: John Dempsey

nowa orkiestracja: Chris Egan, Christopher Jahnke

oryginalna orkiestracja: William David Brohn

efekty iluzjonistyczne: Maciej Pol

kierownik produkcji: Monika Walecka

asystent reżysera: Jacek Pluta

konsultacje akustyczne: Remigiusz Kasztelnik

asystent choreografa: Katarzyna Zielonka

światło: Artur Wytrykus, Grzegorz Policiński 

asystent kierownika produkcji: Kamila Worobiej 

projekcje komputerowe: Tomasz Grimm

obsada: Tomasz Steciuk, Przemysław Glapiński, Ewa Lorska, Olga Szomańska, Barbara Melzer, Anita Steciuk, Paulina Grochowska, Magdalena Placek-Boryń, Jolanta Litwin-Sarzyńska, Beata Olga Kowalska, Michał Konarski, Piotr Siejka, Katarzyna Domalewska, Maciej Pawlak, Krzysztof Broda-Żurawski, Dawid Pelowski, Beatrycze Łukaszewska, Dorota Gorjainow, Albert Osik, Jacek Pluta, Anna Terpiłowska, Monika Bestecka, Mateusz Burdach, Karol Drozd, Adrianna Kućmierz, Agnieszka Rose, Agnieszka Tylutki, Katarzyna Walczak, Bartłomiej Wiater, Kamil Zięba, Sebastian Ziomek, Katarzyna Gocał, Arkadiusz Jarosz, Patryk Rybarski, Nika Warszawska, Anna Gigiel, Dawid Pelowski, Paulina Gorczyca, Lena Krawczyk, Jagoda Król, Pola Piłat

/fot. Kasia Chmura-Cegiełkowska/

Agnieszka Kobroń: Minęło już blisko trzy tygodnie od premiery spektaklu BEM! Powrót Człowieka – Armaty, do którego napisałeś scenariusz. Nie masz już dość Józefa Bema?

Maciej Łubieński: Im dłużej o nim myślę tym bardziej wydaje mi się wspaniałym facetem. Bohaterem na te nasze współczesne czasy, wolny od pokusy hejtu, dobry dla innych. Dlatego miałem poczucie, że warto tego Bema odzyskać i przypomnieć. Opowiedzieć o jego fascynującym życiu, takim jakie ono było.

To jakie według ciebie było to jego życie?

Bem jest, powiedziałbym, bardzo złożoną postacią, bohaterem romantycznym i nieromantycznym. Z jednej strony rzuca się szaleńczo w przegrane wojny o wolność, z drugiej, jest ultraracjonalnym człowiekiem, inżynierem, który wszystko ujmuje w liczbach. Gdyby nie wojny, coś by pewnie budował albo był wynalazcą. Mnie urzeka tym, że przy tej całej okrutności wojny jest facetem, który sprawia że ludzie stają się w tym czasie lepsi. Cały czas jest na pierwszym froncie. Nie jest małostkowy, owszem bywa niedelikatny i potrafi być szorstki, ale nie uczestniczy w tej podjazdowej wojnie emigracyjnej. Jest odważny, odpowiedzialny, słucha tego, co podpowiada mu intuicja i własne sumienie. Więc był to człowiek rozmaitych talentów i wielkiego formatu.

Czyli im dalej od premiery tym bardziej go kochasz, jednym słowem…

…tym bardziej tęsknie. Zresztą to też za sprawą Mariusza Drężka i Michała Wójcika. Kiedy grają Józefa Bema to widzę w nich tę postać. Są w tej roli naprawdę świetni, więc w dużej mierze to również za ich sprawą zaczynam lubić go coraz bardziej.

Ale to nie od nich Józef Bem się zaczął.

Wszystko zaczęło się dużo wcześniej, jakieś trzy lata temu, kiedy w programie Pożaru w Burdelu, w środku kryzysu uchodźczego, zrobiliśmy piosenkę o przejściu Bema wraz z Węgrami i Polakami do Turcji i zmianie wiary na Islam. Pomyślałem, że dobrze byłoby zrobić spektakl o tej postaci.

Rozumiem, że w kontekście przejścia Bema na Islam w tym spektaklu nie mogło też zabraknąć postaci Muzułmanina, ale dlaczego to on pierwszy odwiedza Polskę?
W spektaklu jest scena ekshumacji Bema tyle, że ekshumowanym okazuje się muzułmanin Aziz. To jest aluzja do tej całej ekshumacyjnej gorączki, która trwa dziś, ale która była wcześniej, choć inne jej przyświecały cele: Mickiewicz, Słowacki, Bem. Kiedy ekshumowano Bema w 1929 nie było wtedy testów DNA, były sprzeczne relacje na temat lokalizacji grobu, szkielet identyfikowano na podstawie wiedzy o jego ranach. No cóż, mogło dojść do pomyłki.

Na premierze słyszałam, że ten spektakl to jednak miał być o Tadeuszu Kościuszko, a Bem wyszedł przypadkiem.
Razem z Michałem Walczakiem przyjaźnimy się z Jackiem Mikołajczykiem, dyrektorem Teatru Syrena, a jak wiadomo jest on specjalistą w materii musicalowej. My zaś od jakiegoś czasu mamy ambicje by pójść w tą stronę. Więc kiedy tak sobie o tym rozmawialiśmy, doszliśmy do wniosku, że fajnie byłoby zrobić musical o jakimś bohaterze narodowym. Wtedy mówiło się dużo o Kościuszce, więc wydawał się dobrym bohaterem. Ale ja jakoś podskórnie czułem, że wole tego Bema. Bo tak jak już powiedziałem, trzy lata wcześniej przybliżyłem sobie jego postać i chciałem coś o nim napisać. Choć typowo musicalowym bohaterem oczywiście nie jest ze względu na brak naszej wiedzy o jego życiu emocjonalno-erotycznym.

Po dalszą część wywiadu zapraszam tutaj.

/fot. Kasia Chmura-Cegiełkowska/

Bardziej nieuważni słuchacze lekcji historii odrobią tutaj porządny kawałek zadania domowego i trochę o tym Bemie się dowiedzą. A nawet śmiem twierdzić, że poznają jego życie wzdłuż i wszerz, chociaż będzie to z kilkoma skreśleniami, niedopowiedzeniami i pominięciami. Ale kto powiedział, że na teatralnej scenie to historia ma wieść prym, a taka postać powinna być wysławiona pod niebiosa i jeszcze do tego przedstawiana w samej chwale. Pożar w Burdelu ani myśli uczynić z Bema człowieka nudnego i poukładanego, mądrze kierującego swoim losem. Twórcy wolą, aby powstała z niego chodząca karykatura Polski tej przeszłej i tej teraźniejszej. Do tego pozaginają trochę czasoprzestrzeń i zrobią z tego mężnego człowieka pomost pomiędzy dwoma czasami. Wreszcie nie będzie jawnego wbijania szpili w Polskę – jak to Pożar w Burdelu ma w zwyczaju – tylko robienie tego z doskoku, w ferworze walk Bema i jego przewrotnego życia. Nic więc dziwnego, że kiedy zostanie podjęta próba wskrzeszenia Józefa Bema to zamiast jego z tych zaświatów zostanie ściągnięty jakiś muzułmanin. Postać, która patrząc na ten nowy świat najzwyczajniej w świecie będzie miała ochotę z niego uciekać, a nie jak to u zmarłych powinno być, chcieć na tej ziemi zostać. Jak się okaże w zaświatach jest milion razy lepiej.

Aktorem, który na swoje barki zdecyduje się wziąć postać samego Józefa Bema jest Mariusz Drężek. Sprytnie stworzy ze swojego bohatera właśnie taką postać jaką oczekują od niego twórcy. Będzie przerysowany i przejaskrawiony. Taki trochę nieudacznik. Ale w wykonaniu Drężka, śmiem nawet powiedzieć, że bohater idealny jeśli chodzi o swoje nieudolne życie i nieporadność w nim jako człowieka. Ale co by nie mówić w tym aktorskim miszmaszu jaki wynikł z połączenia trzech teatrów, do tego dobrania jeszcze parę innych osób spoza, wyszedł naprawdę doby musical. Jednym słowem na scenie będzie głośno i radośnie, i chyba mogę powiedzieć, że przaśnie. Z przyjemnością i to naprawdę ogromną oglądać się będzie przeszłą Polskę z perspektywy dzisiejszej oraz dzisiejszą Polskę z zamierzchłych czasów. Będzie to świat tyleż interesujący co wciągający. A do tego okaże się trafnym pastiszem na Polskę i Polaków.

A i Polska (Magdalena Placek-Boryń) nie będzie tutaj byle jaka, bo upersonifikowana. Na scenie stanie piękna kobieta o nieziemskim głosie, która na punkcie Bema oszaleje. Jej historii też trochę będzie w tym spektaklu, ale w kolorach bieli i czerni – wybaczcie, lepiej zabrzmi jak napiszę bieli i czerwieni. Czyli będzie normalnie, jak to w tej Polsce lubi bywać, musi być przecież krwawo, a trochę przyjemnie i z miłością. I pewnie wielu zadziwi jak łatwo można było w życiu tej pięknej Polski namieszać, osadzić ją jednocześnie w kilku czasach i przestrzeniach i stworzyć przy tym bardzo aktualny spektakl. O rysach wyraźnych i ostrych, który nie ma problemu z tych żeby dopiec komu trzeba. Do tego zrobić to śpiewająco, a na koniec jeszcze głośno się z tego zaśmiać. Dlatego spodobało mi się to odwrócenie Pożaru w Burdelu od naszych aktualnych czasów i mówienie o nich wprost, spodobało mi się, że potrafili tak naszą przeszłością zmanipulować, żeby stworzyć widowisko, któremu głośno się przyklaśnie.

BEM! Powrót Człowieka-Armaty

Teatr Syrena / Pożar w Burdelu / Teatr im. Stanisława Żeromskiego w Kielcach

autor: Pożar w Burdelu

reżyseria: Michał Walczak

scenariusz: Maciej Łubieński

muzyka: Wiktor Stokowski

dramaturgia: Jacek Mikołajczyk

choreografia i ruch sceniczny: Jarosław Staniek

współchoreograf: Katarzyna Zielonka

kostiumy: Bożena Ślaga-Śmierzyńska

scenografia i światła: Mariusz Napierała

asystent reżysera: Agnieszka Rose

kierownik produkcji: Monika Walecka

obsada: Mariusz Drężek, Łukasz Wójcik, Magdalena Placek-Boryń, Wojan Trocki, Agnieszka Rose, Bartłomiej Cabaj (Kielce), Mariusz Laskowski, Lena Piękniewska-Bem, Przemysław Glapiński, Jacek Mąka (Kielce), Jolanta Litwin-Sarzyńska, Beata Wojciechowska (Kielce), Filip Kosior, Jacek Pluta, Andrzej Plata (Kielce), Krzysztof Broda-Żurawski, Piotr Siejka, Janusz Głogowski (Kielce), Kornelia Raniszewska, Anna Terpiłowska, Monika Babula, Aneta Wirzinkiewicz (Kielce)

zespół muzyczny: Marcin Wippich, Marcin Jadach, Bolo Jezierski, Maciej Łubieński, Wiktor Stokowski

/fot. Krzysztof Bieliński/

Wielką przyjemnością i zaszczytem było zobaczyć Jerzego Radziwiłowicza i Wojciecha Pszoniaka na jednej scenie teatralnej. Razem. Popis ich aktorskich umiejętności w takim spektaklu jak Nasze żony robił niemałe wrażenie. Co prawda, może samego Wojciecha Pszoniaka - zarazem reżysera - nie było na scenie za wiele, ale jego poszczególne wejścia zdążyły silnie zaznaczyć obecność aktora. Bardzo wyraźnie. Trudno będzie zapomnieć skamieniałą twarz jego bohatera, kiedy wszedł do mieszkania swojego przyjaciela, aby oznajmić, że właśnie zabił swoją żonę. Udusił ją, bo już nie wytrzymał. Powieka mu przy tym nie drgnie, a spokój jaki zachowa podczas przekazywania tej informacji będzie tyleż zatrważający, co niezwykle kokieteryjny. Chyba wszyscy w tym czasie zdążą się zastanowić dlaczego z takim opanowaniem nasz bohater obwieszcza tak tragiczną wiadomość.

Jak mówi sam tytuł sztuki, bohaterowie toczyć będą długą i głęboką rozmowę na temat swoich żon. I kiedy ich przyjaciel obwieści im, że oto zabił własną małżonkę, bo miał jej dość, to popchnie całą resztę do zastanowienia się co w ich życiu i długoletnich związkach tak naprawdę się dzieje. Czy w tym wszystkim jest jeszcze mowa o jakimś uczuciu. Dlaczego to ich relacje z partnerkami wyglądają na tak skomplikowane, przysparzają im niemałego bólu głowy, zamiast nieść ukojenie i radość dnia codziennego. Z czasem okaże się nawet, że historie jakie przewiną się przez ich rozmowę wcale proste nie są, a oni tak kryształowi jak zdali się na początku. Ale do wszystkiego dochodzić im przyjdzie (i nam widzom również) bardzo powoli. Lecz to nie będzie tak (o broń Boże nie!), że ze sceny powieje nudą, nic z tych rzeczy. I pewnie nie jednego zaskoczy jak to się dzieje, że tylko jedna rozmowa i jedno wydarzenie i zachowania bohaterów sprawią, że słuchać się tego będzie z wielkim zaciekawieniem.

Ale to pewnie też dlatego, że ta rozmowa trójki przyjaciół skojarzy nam się bardzo z naszym codziennym życiem. Z tymi rozmowami toczonymi z najbliższymi i różnymi puentami, które zawsze przecież wybijają się z tych „pogawędek”. I wśród wielu współczesnych spektakli ja pozwolę sobie nazwać sztukę Nasze żony klasyczną i piękną zarazem. Bo przez tę swoją prostotę aktorzy będą mogli stanąć pewnym krokiem na scenie i zbudować całą istotę dzieła na czymś co często odchodzi na drugi plan. Wojciech Pszoniak pamiętał jednak o ważności sztuki w ogóle i w swojej inscenizacji zawarł ją bardzo wyraźnie. Nie pozwolił widzowi zagubić się w jego reżyserskiej wizji. On po prostu zdecydował się całość oprzeć na aktorach. Na Jerzym Radziwiłowiczu, Wojciechu Malajkacie, a przy tym zaufał też sobie w tej sprawie. I dał wszystkim taką przestrzeń, że każdy z grających mógł rozwinąć wachlarz swojego doświadczenia i umiejętności na scenie. I sprawić, że widownia zatrzęsła się z wrażenia pod ich niezwykłym aktorskim talentem.

Nasze żony

Teatr Syrena

tytuł oryginalny: Nos Femmes

autor: Éric Assous

reżyseria: Wojciech Pszoniak

scenografia, kostiumy: Barbara Hanicka

światła: Artur Wytrykus

projekcje: Michał Jankowski

tłumaczenie: Bogusława Frosztęga

asystent reżysera: Joanna Kuberska

produkcja: Sabina Stępień

obsada: Wojciech Malajkat, Jerzy Radziwiłowicz, Wojciech Pszoniak

/fot. materiały Teatru Syrena/

Na widownie wchodziłam z myślą zobaczenia spektaklu, który cofnie mnie blisko piętnaście lat wstecz. Do czasów dzieciństwa, kiedy to mama do snu czytała mi Alicję w Krainie Czarów. Kiedy to wyobrażałam sobie, że i ja taką Alicją mogłaby zostać i podróżować po tejże samej krainie. Zaczęło się bardzo obiecująco, zwłaszcza, że do spektaklu wprowadzał piękny głos Gaby Kulki. Przygotowana przez nią muzyka stała się nieodłącznym elementem sztuki, który ożywiał całe to widowisko, dodawał – a raczej narzucał – tempa i sprawiał, że jakoś dało się połączyć tą całą mieszankę różnych forma i treści. Gorzej już było z samą fabułą, bo daleka ona była od tej Alicji, która jest dobrze znana każdemu. Za dużo działo się na scenie, za mało wyjaśniało. Magdalena Miklasz swoim widzom, tym dużym i tym małym, narzuciła pewną stylistykę, przez którą bardzo ciężko się było przebić. Niestety, ale nie dało się ciągle domyślać skąd wziął się Szalony Kapelusznik, co na scenie robił suseł i prosiak, a kim tak właściwie jest Marcowy Zając. I uwierzcie, nawet dobra znajomość utworu nie ułatwiała zadania.

Świat, który zarysował się na scenie bliższy był temu, który można zobaczyć na scenach Teatru Studio czy TR Warszawy, a nie temu znanemu z teatrów dziecięcych. A wszystko dlatego, że pomieszały się tutaj dwa światy. Świat dziecka i świat dorosłych. Magdalena Miklasz jakby sama nie wiedziała, w którą stronę powinna się właściwie uda. Początkowo w jej intencji Alicja wyruszyła do świata współczesnego, który był sennym wytworem dorastającego dziecka. To w nim mała dziewczynka próbowała odnajdywać zmory codzienności jak i dobre duchy, które towarzyszyły jej w życiu. To dawało tę podstawę, żeby domagać się od sztuki jakiejś refleksji, poznania innego oblicza baśniowej Alicji. Z drugiej zaś strony reżyserka silnie trzymał się ram tekstu Lewisa Carolla i za wszelką cenę starała się, żeby to jej przedstawienie do złudzenia przypominało świat już wykreowany w utworze. Taki dla dzieci. Taki łatwo zrozumiały. Dlatego też wiernie przenosiła postacie z Alicji w Krainie Czarów do swojego przedstawienia. Starała się nie pomijać nikogo. Starała się zachować każdy ze szczegółów. To usilne trzymanie się jednej konwencji i próba stworzenia czegoś bardziej wymagającego sprawiło, że spektakl ten właściwie zagubił się w swojej intencji już na samym początku. Do końca nie było wiadomo, czym Alicja Miklasz ma właściwie być, a kim tak właściwie jest.

Wizualnie było zdecydowanie lepiej. Zawłaszcza, że skupiono się na wykreowaniu świata nie z tej ziemi. Świat marzeń i dziecka. Autorki scenografii (Kamdibe Sosnowska i Magdalena Niezgoda) oparły ją na dwóch fundamentach: wizualizacjach i realizacji światła. W połączeniu, na białej przestrzeni, kreśliło to prawdziwą krainę czarów, w której dziać się mogły rzeczy niezwykłe, po której mogły biegać postacie niespotykane w rzeczywistości. W końcu, w których pojawiają się elementy zaskakujące widzów. Realizacyjnie idealnie komponujące się ze sobą. W tej przestrzeni łatwo dało się zauważyć, że aktorzy dwoili się i troili na scenie. Jakby swoją grą próbowali wynagrodzić braki. Być może chcieli udowodnić widzom najmłodszym, że potrafią czuć się jeszcze tak jak oni, że doskonale te czasy dzieciństwa pamiętają. Jedynym zaskoczeniem tutaj okazały się trzy różne dziewczynki, na różnych etapach życia, które na scenie stawały się jedną Alicją. Każda z nich odpowiedzialna była za inne spotkania z osobami z Krainy Czarów. Każda z nich wnosiła coś innego w ramy spektaklu. Na nic jednak zdało się bieganie po scenie, skakanie, tańczenie i rzucanie jakimiś rekwizytami. Nie dało się z takiego działa wykrzesać arcydzieła. Nie w takiej inscenizacji. Bo przede wszystkim brakowało tutaj tej wiodącej intencji, wokół której aktorzy mogliby budować swoje postacie, a spektakl stawać na twardych fundamentach.

Alicja w Krainie Czarów

Teatr Syrena

adaptacja: Magdalena Miklasz

przekład: Maciej Słomczyński

autor: Lewis Caroll

reżyseria: Magdalena Miklasz

muzyka: Gaba Kulka

scenografia: Kamdibe Sosnowska i Magdalena Niezgoda / MINI Mondo

kostiumy, formy: Ewa Woźniak

choreografia: Marta Bury

multimedia: Aleksander Janas/kilku.com

asystentka reżysera: Natalia Sakowicz

obsada: Lena Krawczyk, Anna Antoniewicz, Emilia Konarska, Agnieszka Makowska, Anna Stela, Marcin Bartnikowski, Marcin Bikowski, Adrian Budakow, Przemysław Glapiński, Michał Konarski, Piotr Siejka

...bo Dogville Larsa von Triera było smutną opowieść o małym miasteczku u podnóża Góry Skalistych w Stanach Zjednoczonych, przedstawiającą zmieniające się życie tamtejszej społeczności po przybyciu niespodziewanego gościa. Przedstawiającą również ich bezwzględność po otrzymaniu możliwości decydowania o życiu innej osoby. Dogville jest pierwszą częścią trylogii Land of Opportunities opowiadająca właśnie o Stanach Zjednoczonych. Choć reżyser nigdy nie dotarł do tego państwa (panicznie boi latać się samolotem) postanowił stworzyć film oparty wyłącznie na napływających z mediów informacjach i pokazać obraz, jaki one promują. Prace nad filmem nie były łatwe, zwłaszcza, że aktorzy grać musieli na specjalnie przygotowanej planszy, gdzie wyrysowane były poszczególne elementy miasta. Nie było prawdziwych domów, a jedynie linie wyznaczające przestrzenie, w których żyli poszczególni mieszkańcy. Widzowie wraz z aktorami musieli używać wyobraźni, aby stworzyć obraz biednego miasteczka. Specyfika miejsca pracy nad Dogville sprawiła, że przypominał on bardziej teatralną opowieść niż pełnometrażowy film. Można powiedzieć, że Lars von Trier zaserwował fanom swojej twórczości teatr telewizji. Teatr, który ciężko podrobić lub o którym ciężko opowiedzieć inaczej. Lecz Marek Kalita wraz z Aleksandrą Popławską zdecydowali się przenieść to dzieło na teatralne deski. Zadanie trudne do wykonania i rzec można, że praktycznie niewykonalne.

Główną bohaterką Dogville jest Grace, która uciekając przed „niebezpiecznymi ludźmi” trafia do tego biednego miasteczka. Jest przerażona, zziębnięta i wygłodzona. Taką poznaje ją Tom, który decyduje się wyciągnąć do kobiety pomocną dłoń i namówić miasteczko, aby dało jej szansę i pozwoliło zostać. Niechętnie, zgadzają się przyjąć nieznajomą dając jej dwa tygodnie na wzbudzenie ich sympatii. Grace następnego dnia rusza od domu do domu oferując swoją pomoc. I tak, zostaje przyjęta do prac niepotrzebnych, tylko po to, żeby mogła się czymś zająć. Szybko upływa wyznaczony przez mieszkańców termin, ale ostatecznie zgadzają się przyjąć kobietę do swojej społeczności. Początkowo niewinnie wykorzystują jej pomoc, z czasem czyniąc z niej niewolnicę, która musi być na każde ich zawołanie. Gwałcona, poniżana i wykorzystywana psychicznie Grace, ani słowem nie będzie uskarżać się na swoje cierpienie, tylko posłusznie oddawać w ręce mieszkańców Dogville i przyjmować cierpienie, jakie jej ofiarują.

Filmowa rola Nicole Kidman to nic innego jak pokaz jej ogromnego aktorskiego talentu. Pusty wzrok i bezemocjonalna postawa, przyzwalająca na zadawanie bólu, nie pozwala widzowi spokojnie patrzeć na jej los. Z jednej strony rozdziera widok krzywdy, z drugiej zaś pojawia się niezrozumienie dla tej uległości. Na myśl przywołując najróżniejsze obrazy tyranii, jaki ludzie potrafili gotować innym. Teatralna Grace, w tej roli Aleksandra Popławska, znacznie różni się od swojego pierwowzoru. Pewnym krokiem wkracza do miasteczka i wręcz rozkazującym tonem głosu prosi o pomoc. Jej widok nie przywołuje już na myśl filmową Grace, tylko pewną siebie kobietę z wyższych sfer, której to mieszkańcy powinni dziękować, że ona łaskawie zgodziła się u nich zostać. Takie zachowanie sprawia, że nie widzimy w niej ofiary, nie rozumiemy, dlaczego mieszkańcy zaczynają z czasem źle ją traktować, dlaczego ona przyjmuje taki los i w końcu, kim ona właściwie jest. Obraz jej prawdziwego „ja” jest mocno zamazany, trudno rozpoznać w niej Grace z Dogville – jeśli ktoś obejrzy spektakl przed zobaczeniem filmu, nie zrozumie jaką funkcję pełni ona w sztuce, a już na pewno nie popatrzy na ten spektakl inaczej niż na zwykłą opowieść o zagubionej dziewczynie, która trafia do jakiegoś miasteczka, gdzie jego mieszkańcy chcą jej pomóc. To będzie obraz wyłącznie o pozytywnym wydźwięku, cała prawdziwość tej sztuki straci przez to na znaczeniu. W roli głównego bohatera sprawdził się zaś Bartosz Porczyk, który grał przebiegłego pisarza, z jednej strony próbującego pomóc Grace, z drugie zaś marzącego o posiadaniu władzy nad innymi, czego szukał w odkrywaniu ich prawdziwych pragnień. Udając uduchowionego filozofa wpierał swoje idee mieszkańcom, którzy mimo wszystko nie lubiąc tych przemów podążali za jego głosem. Wierząc w wartość i prawdziwość jego słów. Lecz kiedy jego prawdziwa postawa zostaje zdemaskowana przez Grace, nie udaje już człowieka dobrego i tłamszonego przez lokalną społeczność, a postanawia zemścić się na niej okrutnie.

Zaraz obok obrazu Grace i Toma zarysowuje się kolejny – społeczności mieszkającej w Dogville. Warto zwrócić uwagę, że Marek Kalita i Aleksandra Popławska zdecydowali się zredukować liczbę mieszkańców i połączyć niektóre, ważniejsze funkcje bohaterów filmowych w poszczególnych rolach bohaterów sztuki. I tak, Ma Ginger oraz rodzina Hensonów staje się połączoną w jedność rodziną Very i Chucka. To oni mają jednocześnie sklep, robią szklanki, zajmują się uprawą roślin – każde z tych zadań ma ogromne znaczenie w dalszej akcji sztuki. Natomiast rola Bena, jedynej osoby, która wyjeżdża regularnie za miasteczko rozwożąc i sprzedając towar łączy się z rolą Billa, czyli mało inteligentnego przyjaciela głównego bohatera Toma. Ten wybór był bardzo trafiony, a Sebastian Stankiewicz sprawdził się w takiej mieszance charakterów. Cała zaś reszta, różnych reżyserskich kombinacji i uproszczeń, doprowadziła do tego, że spektakl stał się niezrozumiały. Pozbawiono go najważniejszych elementów, które prowadzić miały do ostatecznego rozwiązania losu Grace. Pozbawiono ten spektakl jego silnego wydźwięku mającego pokazać jak ludzie otrzymujący nad kimś władzę potrafią się zmienić. Jak z dobrych stają się tyranami marzącymi o zadawaniu bólu. W końcu, jak zło potrafi zwyciężać nad dobrem, a przegrani stawać się wygranymi i sami przejmować cechy swoich oprawców.

I choć można próbować patrzeć na spektakl w innych ramach niż filmowych, ostatecznie silne przesłanie Larsa von Triera wygrywa. Zresztą, trudno podejmować nawet takie próby, kiedy spektakl silnie przesiąka pomysłem duńskiego reżysera, a także czerpie inspiracje z dialogów jego bohaterów. W spektaklu również scenografia ogranicza się do wyrysowanych linii wyznaczających domy poszczególnych bohaterów oraz kilku rekwizytów. Przed widzem staje zadanie dopowiedzenia sobie tego, czego nie ma. Wykreowania własnych wyobrażeń domków w Dogville. I w momencie, kiedy kreatywność powinna wspinać się na wyżyny dając spektaklowi idealną przestrzeń do wykorzystania scenicznego, wszystko psuje się, zabijając pomysłowość widza. Trudno wyobrazić sobie, że te domki naprawdę istnieją, kiedy bohaterowie sztuki nie przestrzegają wyznaczonych linii. Spacerują po nich, biegają, jakby one w ogóle nie istniały, albo nie były istotne. Tutaj jednak to właśnie owe linie wyznaczać miały porządek miasteczka i rysować obraz żyjących w nich ludzi. Niestety, takie niedopracowanie psuje wszystko, a miasteczko przestaje w ogóle istnieć. I gdyby nie napis „Dogville” na wejściowej bramie nikt nie widziałby w tej scenografii tego, czym rzeczywiście winna ona być.

Decydując się na wystawienie spektaklu Kalita i Popławska z dużą pomocą Christiana Lollike (adaptacja) postawili (w ślad za Larsem von Trierem) na zaangażowanie aktorów w różnym wieku. I tak najmłodszy aktor ma siedem lat, najstarszy osiemdziesiąt cztery. Rozpiętość wiekowa dać miała prawdziwy obraz miasteczka, które istnieć może realnie. Poza tym, sam wiek bohaterów pokazywać miał, że bez względu na ilość lat, ból zadawać może każdy. Samo zaangażowanie Heleny Norowicz i Jerzego Nasierowskiego (pierwszy raz na scenie od szesnastu lat) dawało sztuce rozgłos. I uważam, że obsadzenie takich aktorów w roli Marthy i Narratora było strzałem w więcej niż dziesiątkę. Choć postać Norowicz nie była zbyt widoczna na scenie, często gasła przy innych bohaterach, to były momenty, że to ona wiodła prym w sztuce. Dużo bardziej widzialny i słyszalny był natomiast Nasierowski, który samym swoim głosem tchnął życie do sztuki. Ale na tym opowieść o smutnym miasteczku Dogville i jego dobrych, uczciwych mieszkańcach się kończy. Bez puenty, bez pokazania prawdy o żyjących tam ludziach i w końcu bez możliwości poddania, choć maleńkiej części sztuki pod dyskusję. A dyskutować było o czym, zwłaszcza, że ten spektakl opowiadał o złu jaki ofiarują ludzie i dzisiejszy świat.

Dogville

Teatr Syrena

adaptacja: Christian Lollike

przekład: Jacek Kaduczak

autor: Lars von Trier

reżyseria: Marek Kalita, Aleksandra Popławska

współpraca scenograficzna: Joanna Kuś

kostiumy: Marta Ostrowicz

muzyka: Maciej Zakrzewski

światła: Katarzyna Łuszczyk 

video: Paweł Łukomski

projekcje: Maria Matylda Wojciechowska / Artur Wytrykus

producent: Monika Deptuła

obsada: Agnieszka Krukówna, Helena Norowicz, Aleksandra Popławska, Anna Smołowik, Przemysław Glapiński, Jerzy Nasierowski, Bartosz Porczyk, Piotr Siejka, Bogdan Słomiński, Sebastian Stankiewicz